Predhodna strana

Beograd šest vekova

Šest stotina godina Beograda kao srpske prestonice

Vekovi za pamćenje, vizije za stvaranje

Kako je “Ogledalo” već pisalo u svojim prethodnim brojevima, godine 2004. navršava se tačno 600 godina otkako je Beograd postao srpska prestonica. Neki bi rekli: ponovo postao, jer smatraju da je on to na izvestan način bio i ranije, u vreme kada je u njemu stolovao “sremski kralj” Dragutin Nemanjić, brat kralja Milutina i sin kraljice Jelene (Anžujske). Pa ipak, Beograd je srpska prestonica prvi put na jasan i nedvosmislen način, bez podleganja ma kakvim dodatnim tumačenjima, pS ¾stao krajem 1403. ili početkom 1404. godine, kada ga je ugarski kralj Sigismund darovao despotu Stefanu Lazareviću.
Hronika: “Godine 1404. Beograd je prvi put postao prestonica srpske države. To je bio početak jedne vrtložne istorije u kojoj se grad dizao i rušio, trpeo promene. Od hrišćanstva do islama ili od islama do hrišćanstva, u metežu naroda koji su bili pokoreni i koji su bili osvajači, uobličavao se njegov identitet.

DESPOTOV GRAD
Godine 1841. Beograd ponovo postaje prestonica Srbije, i to konačno, bez istorijskih prekida. U poslednjih dva veka on se izdiže iz provincijskih okvira orijentalne varoši i odsečenosti od Evrope. Njegova svest danas je deo opšte evropske svesti. Raznolikost, koju mu daje istorijska sudbina, temelj je njegove kulturne baštine.”
“Posle Kosovske bitke, u vreme poraza i stradanja, Beograd se neočekivano ponovo našao u granicama srpske države — despotovine Stefana Lazarevića. Sin kneza Lazara, zahvaljujući velikom ugledu, dobrom glasu i mudroj politici u najtežim okolnostima, doživotno je dobio razrušen Beograd, preuzeo ga početkom 1404. i učinio ga prestonicom. Beogradu je namenjena dvostruka uloga — da postane političko, ekonomsko i kulturno središte zemlje, te da bude njen poslednji odbrambeni bedem. Opsežni građevinski radovi izmenili su izgled grada. Najpre je izgrađena tvrđava Gornji grad, gde se nalazio i vladalački dvor, a zatim zaštitni pojas zidina i kula. Nikli su Mitropolija, brojne crkve, kao i velika bolnica. Pri dvoru je osnovana biblioteka i pokrenuta zamašna prevodilačka i prepisivačka delatnost, a žitelji grada dobili su znatne povlastice. Ubrzo posle despotove smrti ! 1427, Beograd je vraćen Ugarskoj. Smederevo, kao nova srpska prestonica, odolevalo je Turcima do 1459. godine, a Beograd je opet postao utvrđenje na granici dvaju carstava.”

PREDZIĐE HRIŠĆANSTVA
“Beograd je u 15. i 16. veku smatran bedemom hrišćanstva pred novom invazijom Osmanlijskog carstva. Posle nekoliko bezuspešnih pokušaja osvajanja grada, turski sultan Sulejman ,Veličanstveni’ je 1521. godine pokrenuo ogromnu vojsku, koja je brojala oko 300.000 vojnika. Nasuprot tome, oko 700 vojnika je branilo Beograd, koji je pao posle jednomesečne opsade. Srpsko stanovništvo je silom iseljavano, ponajviše u Carigrad. Lik grada se menjao. Novi osvajači su rušili crkve ili ih pretvarali u džamije. Kao orijentalna varoš, Beograd je svoj vrhunac dostigao u 17. veku...”

SLAVA I KOB GRANICE
“Prostor na kojem se nalazi Beograd oduvek je imao veliki geografski, strateški i privredni značaj. Na raskrsnici Zapada i Istoka, na granici srednje Evrope i Balkana, bilo je poprište Austro-Ugarskih ratova 17. i 18. veka, koji su odredili sudbinu grada. Zahvaljujući ratnoj veštini Eugena Savojskog, godine 1718. Beograd je ušao u sastav Austrijske Carevine. Beogradska tvrđava je ojačana prema tada važećim fortifikacijskim načelima.”
Dokumenti vele da je prilog za utvrđivanje Beograda kao predziđa hrišćanstva sakupljan, u vidu posebnih poreza, čak i u papskom sedištu. Takođe, to je period kada je zapravo nikao barokni Beograd. General Nikola Doksat, koji je rukovodio radovima na Tvrđavi, prema nacrtima maršala Vobana, docnije će pod istim tim zidinama biti pogubljen, pod optužbom da je bez borbe predao Niš u ruke Turcima. Ostaci zidina po kojima! i danas hodamo su nastali upravo tad, u prvoj trećini 18. veka.
“Međutim, izgled grada se ponovo menja s povratkom Osmanlija 1739. U ovim sukobima, Srbi su, na strani Austrijanaca, sticali iskustva koja će im biti potrebna u predstojećoj borbi za oslobođenje.”

LEGIJA ČASTI
Ustanci, ratovi, usponi i padovi, atentati, dinastičke borbe, velika osvajanja malih stvari, nesagledivi prodori u više nivoe istorije, bombardovanja i nova izrastanja... Ništa, baš ništa, nije mimoilazilo Beograd, naročito srpski Beograd.
Hronika: “Zbog velikih zasluga srpske vojske u Prvom svetskom ratu, izaslanik predsednika Francuske Republike general Franše D’Epere je 1921. predao beogradskoj opštini Orden Legije časti, kojim su do tada bili odlikovani još samo gradovi Pariz i Lijež.” Docnije je isto odlikovanje dobio još samo Luksemburg.
Na prsima Beograda, prepunim rana i ordenja, izdvajaju se i Ratni krst (koji je Beogradu 8. oktobra 1925. dodelila Privremena vlada Čehoslovačke u Parizu), Orden Karađorđeve zvezde sa mačevima (dodeljen 18. maja 1939), Orden narodnog heroja (dodeljen 20. oktobra 1974).

KONCEPT SAVREMENOSTI
Uprkos čestim političkim i ekonomskim krizama u novoformiranoj jugoslovenskoj državi, Beograd se nakon Prvog svetskog rata nezadrživo modernizovao. Palata “Albanija” (prvi neboder na Balkanu) i Beogradski sajam bile su samo neke od brojnih građevina koje su označavale nadvladavanje “savremenog koncepta u arhitekturi”. Osnivanjem Umetničkog paviljona “Cvijeta Zuzorić” i Kolarčevog narodnog univerziteta stvoreni su institucionalni uslovi za kulturni prosperitet grada.

AVALSKI TORANJ
Televizijski toranj na Avali izgrađen je 1966. godine po projektu arhitekata Uroša Bogunovića i Slobodana Janjića, te inženjera građevine Milana Krstića. Predstavljao je jedinstveno rešenje u Jugoslaviji, kao izvanredan spoj konstruktivnog zahvata i skulpturalne arhitekture. Bio je prostorni simbol Beograda. Srušen je u bombardovanju Srbije od strane 19 zemalja NATO-a, u proleće 1999. godine.

  Štampa