Srpski
intelektualci opet ćute, ćutanjem su dočekali Drugi svetski rat i
stvaranje ''Nezavisne države Hrvatske'', te Velike Albanije, ćute i
danas dok im se zemlja raspada.
Apatija
Mladen
Stevanović iz Kruševca piše o današnjem ali ne i samo današnjem
raspoloženju u Srbiji. Tekst bi bio uobičajen da Mladen nije tek
gimnazijalac što govori da naša omladina sazreva ili je već sazrela,
znatno brže nego naši cenjeni intelektualci, odnosno vladajuća elita ako
taj epitet uopšte njoj pristaje.
 Ako
se nešto, pored nesloge, može okarakterisati kao svesrpska pojava,
istorijski dugovečna, onda je to svakako apatija. Ova grčka reč najbolje
opisuje stanje u Srbiji i srpskim zemljama, ali što je još gore, i u
srpskom nacionalnom biću. Učmalost, nezainteresovanost, ili jednom rečju
beg od predačkih zaveta i amaneta, u srpskom narodu 21. veka je gotovo
globalna pojava. Apatija ne traje od juče, niti je počela bespravnim
proglašenjem nezavisnosti Kosova i Metohije, ona je, kao bauk odavno
prisutna srpskim nebom i deluje paralelno sa jabukom razdora. Kako se
ova pojava može smatrati gotovo psihološkom odredbom Srba, valjalo bi
pojasniti uzroke i eventualne posledice dalje denacionalizacije srpskog
identiteta.
Sećate li se 1912. godine? Da, u školama se i dalje uči da je to ona
godina u kojoj su Srbi konačno oslobodili Sveto Kosovo, Staru Srbiju,
svoju Maćedoniju. Iako formalno u saveznštvu, Srbi, kako srbijanski tako
i crnogorski, su ponovo poneli najveći teret. Ginuli su mladići ispred
Kumanova, intelektualci oko Bitolja, oslobađao je srpski seljak Jedrene.
Dve godine kasnije, začet je rat, koji je prvobitno trebalo da okupi sve
Srbe zapadno od Drine, a koji se kasnije pretvorio u bezglavi
internacionalni jugoslavizam. Tu je, možda i sve počelo, od pogubnosti
jednog projekta, čiji su tvorci bili romantičari umesto realisti. 1918.
godine, moćna Austro-Ugarska monarhija je prestala da postoji, a na
dobrom delu njenih teritorija, javlja se još jedna višenacionalna država
– Kraljevina Srba,Hrvata i Slovenaca. Ono što dodatno zbunjuje je
činjenica da se neko odrekne svojih nacionalnih interesa, zarad tuđih.
Upravo to odricanje je slika svih današnjih sukoba i konflikata na
Balkanu. Srpski političari su se odrekli istočnog Banata, primera radi,
da bi zaoštrili odnose sa Italijom, a sve za račun Zagreba. Istina je da
su se u novostvorenoj državi, gotovo svi Srbi našli u jednoj državi, ali
isto to je bilo moguće i u jedinstvenoj srpskoj državi. U periodu
1918-1941. počinje nov usud, koji je u poslednje vreme dostigao svoj
vrhunac.
Mali broj srpskih intelektualaca je uvideo pogubnost ovakve tvorevine.
Mnogi nacionalni heroji iz proteklih ratova su Kraljevinu SHS videli kao
novo Dušanovo carstvo, a Hrvate i Slovence kao svoju ''istokrvnu''
braću. Međutim, realnost je bila apsolutno drugačija. Slovenci, a
naročito ne Hrvati jugoslovenski pokret nisu videli kao nešto stalno i
večno, kakvim su ga prikazivali srpski političari. U državu sa Srbima se
ušlo, pre svega zbog opasnosti od potencijalne srpsko-italijanske
granice, predviđene 1915. godine. Kako su godine odmicale, politička
kriza uzimala sve više maha. Hrvatski političari, vide svoje šanse za
ocepljenjem jasnije nego u doba dvojne monarhije i počinju težnje za
samostalnošću. Srpska elita, opijena apatijom to ne vidi. Za kralja i
političare, sve je idealno i prožeto harmonijom, bez obzira što su
srpske oblasti deset puta siromašnije od onih naseljenih većinom
hrvatskim stanovništvom. Kulminacija se dešava krajem 1928. godine, kada
uvrede sa hrvatske strane postaju nepodnošljive, da se čast pobednika
Prvog svetskog rata morala braniti revolverom. Pa i posle ubistva braće
Radić, slepilo postaje još jače – tri naroda postaju jedan –
Jugosloveni, umesto da se država podeli.
Istovremeno, jačaju i drugi secesionistički pokreti. U Makedoniji,
bugarski teroristi vršljaju, vrše terorističke prepade i šire svoju
propagandu. Srbi islamske veroispovesti, polako postaju ''muslimani
srpskohrvatskog govornog jezika'', dok srpska Firenca, Dubrovnik, po
prvi put u istoriji postaje grad sa dominantnim hrvatskim stanovništvom.
Ništa bolja situacja nije ni u ostatku Dalmacije, Srbi katolici polako,
ali sigurno postaju Hrvati, pa čak i neki Srbi pravoslavne vere. I za
sve to vreme, Beograd se bavi hrvatskim pitanjem u Istri i krajevima
koji su pod italijanskom vlašću.
 1939.
stvorena je tzv. ''Banovina Hrvatska'', država u državi, istorijski
potpuno neosnovana, čija je južna granica, totalno neosonovano išla sve
do Boke Kotorske! Srpski intelektualci opet ćute, da bi u istom stanju
dočekali Drugi svetski rat i stvaranje ''Nezavisne države Hrvatske'', te
Velike Albanije, Mađarske i Bugarske.
Rat se završava pobedom antifašističkog bloka, a pobedom komunista kod
nas. Kao i obično, ponovo presedan: poraženi postaju pobednici. Hrvatska
dobija malo manje teritorije nego u vreme Banovine Hrvatske, Bosna i
Hercegovina postaje bastion ''bratstva i jedinstva'' sa svoja tri
naroda, iako istorija pamti da je vajkada tamo živeo svega jedan narod,
srpski. Crnogorci i Makedonci dobijaju status nacije, mimo svih
istoriografskih i etnografskih normi. U Makedoniji se spaljuju srpske
krštenice, zatiru srpski spomenici i prepravljaju prezimena. Srbi
islamske veroispovesti sada konačno i dobijaju status posebne nacije kao
''Muslimani'', a Srbija, malo veća nego u vreme nemačke okupacije,
jedina ima dve autonomne pokrajine, čija je nezavisnost gotovo sasvim
moguća. Ovde je poraz srpskih nacionalnih interesa bio potpun.
Onda su došle devedesete, koje su, donele nešto što se moglo i očekivati
– nove sukobe. Srbi su počeli pomalo i da se osvešćuju, crkva više nije
bila tabu tema, slava takođe. Ali i to je bilo prekasno, jer su neki već
predvideli kako će izgledati nova Evopa, u kojoj, kako smo i sami
svedoci, za Srbe nema mnogo mesta. Srbi, kojih je manje nego ikada,
mahom teže da konačno stvore jedinstvenu državu. Makedonci i
''Bošnjaci'' su odavno posebna nacija, Crnogorci, iako ostaju u
Jugoslaviji, sve dublje tonu u ''Dukljanstvo'', a Dubrovnik je odavno
izgubio svoj srpski karakter. I po ko zna koji put, političari izdaju
interese sopstvenog naroda, a samom narodu nije do nacionalne države,
već do ''boljeg života''. Republika Srpska Krajina nestaje 1995. godine,
bez mnogo emocija kod ostatka Srba. Jednostavno, sve se završilo i po
onoj komunističkoj: ''Idemo dalje'', a kuda i kako, nije važno. Dok su
se vodili ratovi, mnogo Srba je ostalo van frontova, ili makar nije ni
pokušalo da pomogne svojim sunarodnicima na bilo koji način.
Pre dve godine, Crna Gora je postala nezavisna država, pod
pokroviteljstvom zagovornika ideje ''Crvene Hrvatske'', Jevrema
Brkovića. Opet se i to dočekalo prilično hladno, po principu ''Neka ga,
svi ćemo u EU''. Crnogorski jezik je odavno više od vica ozbiljnih
lingvista, a Crna Gora i Hrvatska imaju prilično prijateljske odnose.
I na samom kraju, šiptarski teroristi su proglasili nezavisnost vekovne
srpske teritorije, pošto su prethodno, naše crkve i manastire proglasili
svojim. Zvanična Srbija je odgovorila prilično hladno, narod još i
nekako, ali kako stvari stoje sve se ponovo prepušta zaboravu. Sve se
više prihvata ideja o Kosovu kao nezavisnoj državi, protesti su sve
ređi, jednom rečju, apatija ponovo deluje. Domanovićevo ''Mrtvo more'',
odavno je živo blato u kome svi tonemo, polako ali sigurno. Oni koji se
predaju tonu polako, a oni koji pokušaju da se spasu ili potonu odmah,
ili se izbave. Izbor je na nama.
Mladen Stevanović
|
