Predhodna strana

Odgovara istoričara Jovana Pejina na sve veću i učestaliju kampanju diskreditacije Jaše Tomića, pa čak i zahtevu da se njegov spomenik u Novom Sadu ukloni

O Jaši Tomiću i još nečemu
Voks populi kao porota,

Govoriti o antisemitizmu Jaše Tomića na bazi nekoliko istrgnutih citatu iz brošure „Jevrejsko pitanje" je krajnje nepoznavanje istorijskih činjenica i prilika u južnoj Ugarskoj toga vremena. A vezivati Jašu Tomića za fašizam je krajnje nemoralno jer je Jaša Tomić umro još 1922. daleko pre pojavljivanja Hitlera i fašizma sa kojim ga neke neznalice žele povezati.

Nedopustivo je projektovati savremenost u prošlost! Treba poznavati i znati društvenu istoriju zemalja koje čine savremenu Vojvodinu u vreme od Nagodbe Beča i Budimpešte 1867. godine do raspada Monarhije i Ugarske pa tek onda govoriti o antisemitizmu Jaše Tomića. Dijalog nije jednostavan u halabuci koju su digli političari i ljudi malog ugleda, znanja i uticaja. Optužba da je Jaša Tomić antisemita izazvala je šok u Vojvodini. Podsetila je na borbu protiv velikomađarstva koja je tesno vezana sa tekstovima Jaše Tomića o Mađarima „izraelske vere" radi odbrane od širenja antisrpske mržnje!

Pitanje je zanimljivo pošto su se u raspravu upleli oni koji se ne bave društvenom istorijom savremene Vojvodine. Njihovo mišljenje o antisemitizmu Jaše Tomića nije mišljenje već politički stav! Oni ne pominju činjenice – njima je važan stav! Ako ćemo govoriti o Jaši Tomiću onda treba poći od toga da istoričar mora da govori o nuždi, i ne sme da izbegava istinu i moralne kodekse toga vremena. Istorija je između ostalog i ogledalo moralnog ponašanja!

Mišljenje koje je dala dr Suzana Rajić je izbalansirano, bez upuštanja u raspravu o brošuri „Jevrejsko pitanje" i književnoj i političkoj delatnosti Jaše Tomića. Ovaj stav je u potpunosti razumljiv budući da se ne bavi društvenom istorijom Srba u današnjoj Vojvodini.

Drugi sagovornici su više nego neozbiljni. Bez imalo znanja o mržnji koja je vladala u Ugarskoj od strane Mađara i Nemaca, njihovom oholom odnosu, čak i potpuno nipodaštvajućem stavu prema Srbima, ne može da se govori o spornom citatu iz brošure „Jevrejsko pitanje" Jaše Tomića.

Zato nemam nameru da komentarišem zaključak socijalnog psihologa iz Beograda Jovana Bajforda o uticaju ovog ili onog antisemite na Jašu Tomića. Očigledno se radi o nepoznavanju ugarskog društva tog vremena, političkog rada Jaše Tomića, društvenog i privrednog miljea Ugarske posle 1867. do 1918. godine. Pomenuto vreme je vreme žestoke mađarizacije nemađara – menjana su imena lična i porodična od strane samih vlasti, menjani su toponimi i hidronimi…

Na drugoj strani se razvija, zahvaljujući parnoj mašini, rečni i železnički saobraćaj, mlinska industrija, zidaju se kasarne a jeftina industrijska roba uništava zanatstvo u čitavoj Ugarskoj. Osnivaju se mali novčani zavodi i štedionice na određeni rok koji operiše zelenaški. Paralelno sa ovim razvojem vrši se kolonizacija Mađara u krajeve gde ih nikada nije bilo a sa njima i Mađara „izraelske vere" koji raspolažu novčanim kapitalom, preduzimaju javne radove, vode trgovinu i zelenaštvo. Zelenašenje pogađa seljake i zanatlije koji zbog nemogućnosti da vrate zelenašima dugove ostaju bez imovine i posla, sele se u gradove a zatim preko Hamburga, Bremena, Trsta i Đenove u prekomorske zemlje. Kao čisto odbrambeni mehanizam opstanka javio se otpor prema novodošlim mađarskim kolonistima a zatim pošto je sprovođena mađarizacija i mađarizaciji.

Srbi pružaju otpor mađarizaciji i žive okruženi mržnjom od strane Mađara, Nemaca ali i drugih. Kolonizovani Mađari i Mađari „izraelske vere" u županijama Južne Ugarske se žestoko obrušavaju na Srbe za vreme srpsko-turskih ratova 1876-77, što je dodatno opteretilo međunacionalne odnose sve do propasti Monarhije. U takvoj, zbog zelenašenja, trgovine ekonomskog potiskivanja, socijalno teškoj i antisrpskoj atmosferi nastala je brošura „Jevrejsko pitanje" kao odbrana od antisrpske mržnje. U tako složenoj borbi Srba za goli opstanak sasvim je logičan otpor pogotovu od strane vodećih srpskih ličnosti.

Prateći ovu mržnju, da li Novosađani kada se okupe oko njegovog spomenika i Čika Jovu Zmaja treba da proglase za antisemitu zbog aforizma: Braći Mađarima, Nemcima i Izraeljima, da vam bog da isto ono koje nam želite!" Aforizam je plod vremena, političke atmosfere i odbrane od mađarizacije ali i ekonomskog upropaštavanja Srba od strane Jevreja.

Kakve veze sve ovo rečeno ima sa antisemitizmom?

Kada bi se uklonio spomenik Jaši Tomiću u Novom Sadu, Srbi u Vojvodini postali bi politički invalidi. Lišili bi se onog što im je najdragocenije, simbola nacionalnog i državnog jedinstva sa Srbijom.

Možda je ovo za principijelnog marksističkog istoričara dr Ranka Končara nevažno! On je kao marksist možda uvređen jedinstvom Republike Srbije i zajedništvom Srba uopšte.

Koje je mnogobrojne Srbe je spomenik uvredio pored pripadnika jevrejske zajednice – bolje rečeno, Mađara „izraelske vere"? Ovo je ključ cele afere oko spomenika. Ako Mađari kao nacionalna manjina, njihovi partijski vođi ovoga momenta još ne mogu da postave pitanje revizije Trijanonskog mirovnog ugovora onda bar pokušavaju da uklone jeda od simbola srpske državnosti i jedinstva. Ako to me mogu Mađari onda to možda mogu da učine Mađari „izraelske vere" odnosno kako se predstavljaju Jevreji. Oni su to pokušali i pre dve godine, pokušavaju i sada. Smatraju da je došao njihov trenutak i znaju vrlo dobro da svako ko brani delo Jaše Tomića može da padne pod udar optužbe da je antisemita. Time će mu biti vezane ruke, bar od strane domaćih proevropljana, a ujedno će se takvim talasanjem obezbediti podrška autonomašima i separatistima.

Takim stavovima osigurali su svoje preduzeće angažovanjem principijelnog marksiste poput dr Ranka Končara kumrovačkog profesora, koji nije vezan tradicijom za Vojvodinu, za borbu Srba Banata, Bačke, Baranje i Srema za oslobođenje i ujedinjenje sa Srbijom. Končar je vezan za NOB i negde drugde, za antisrpsku epohu Brozove diktature koju pokušava da produži rušenjem spomenika Jaši Tomiću. Ali smatram da Srbi Banaćani, Bačvani i Sremci ali i Baranjci, imaju visoku istorijsku svest o Vojvodini, skojom će lako shvati šta se iza brega valja.

Ranko Končar bahato vređa Srbe Banaćane, Bačvane i Sremce rečima: …Nije spomenik Jaši Tomiću uvredio samo pripadnike jevrejske zajednice, nego i mnogobrojne Srbe…" a zatim u maniru poznatih komunističkih prozivki proglašava Jašu Tomića za kontraverznu ličnost!

Da skratimo, pre dve godine predstavnici jevrejske opštine u Novom Sadu usprotivili su se otkrivanju spomenika Jaši Tomiću ujedinitelju Banata, Bačke, Baranje i Srema sa Srbijom! Bez analize političkog rada i književno-političkih radova Jaše Tomića pokrenuli su pitanje antisemitizma prikrivajući time velikomađarstvo pa se sklonili – neka razgnevljeni Srbi govore koliko hoće! Podmetnuli su kukavičije jaje iz kojeg se izlegao ptić obnovljenog osećanja ugroženosti od velikomađartva!

Navedeni citati iz brošure „Jevrejsko pitanje" je fina prevara kako bi upozorenje upućeno 1884. godine srpskim čitaocima na pritisak mađarizacije i ekonomski opstanak uklopilo u sasvim nov kontekst. Njime se prozivaju Srba kao narod s kojim ne mogu nacionalne manjine i Evropljani da žive pa je potreba da se prema njima primene disciplinske mere.

Jaši Tomiću se kači ono što je bilo opšte uvreženo mišljenje od Beča, Budimpešte, Praga i drugih kuturno-političkih centara Monarhije i stvara se nova poruka njegovog teksta ne na osnovi kakva je bila 1884, u vreme antisrpske kampanje u Ugarskoj vođene iz Budimpešte nego posle nacističkog holokausta. Ne mogu Aleksandar Lebl ili dr Ranko Končar, kao i drugi da budu optuženi za prevaru. Oni citiraju ono što je Jaša Tomić napisao. Aleksandar Lebl može kao Mađar „izraelske vere" da nastupi u nedeljniku NIN kao Jevrejin i da izvan konteksta tog vremena smatra da je Jaša Tomić antisemita. Ali je to sasvim pogrešno jer ne može se jedan pisani citat posmatrati iz ugla društvenih zbivanja koje deli 150 godina. Isto čini i dr Ranko Končar koji je dodao da je Jaša Tomić opasan po Srbe bez obzira na njegovu istorijsku ulogu u procesu oslobođenja i ujedinjenja 1918. godine srpskog naroda i teritorije Banata, Bačke, Baranje i Srema sa Srbijom. Da li nam to Končar šapuće da je oslobođenje i ujedinjenje Srba 1918 bilo pogrešno i da je sada vreme za ponovno ropstvo i podele Srba.

Prethodno su se javili Studio B 92, radio Slobodna Evropa „naši“ dežurni „čuvari Srpstva i morala“, ponavljajući stalno nekoliko rečenica iz brošure „Jevrejsko pitanje" projektujući kraj 19. veka u početak 21-og. Da bi se razbila ova zlonamerna konstrukcija velikomađarskih neonacista i autonomaša/separatista potrebno je poći od istorijskog miljea kada je nastao rukopis i brošura štampana 1884. godine. Već je dosta rečeno o antisrpskoj kampanji koju su vodili budimpeštanski listovi na mađarskom i nemačkom jeziku protiv Srba i Rusa. Da ponovimo, vlasnici ovih listova su bili Mađari „izraelske vere". Međutim ovo nije dovoljno, potrebno je navesti i neki citat iz srpske štampe koji je odgovor antisrpskoj kampanji i pritisku mađarizacije. List „Banaćanin" iz Kikinde 1894. godine objavio je vest i nekrolog povodom smrti profesora gimnazije Eredi Danijela pod naslovom: „Umro je srbožder“. U nekrologu prokomentarisano je njegovo velikomađarstvo Mađara „izraelske vere" odnosno kako je napisano Čivutina.

Citat kojim se dokazuje da je Jaša Tomić antisemita je tako izabran da neupućeni čitalac stekne utisak da je Jaša Tomić strašni antisemita a pored toga i ubica. Zato ne zaslužuje spomenik od srpskog naroda a kada je već podignut treba ga skloniti iz centra Novog Sada da bi Efraim Zurof mogao da dođe i primi povelju počasnog građanina. Na drugoj strani čitaoci a ni Efraim Zurof ne smeju da znaju da je Jašu Tomića branio advokat Vladislav Zombori, upravo Mađar „izraelske vere" i da je prvostepenu presudu zbog ubistva Miše Dimitrijevića sa doživotne robije sveo na zakonske okvire od 6 godina. Niko da navede zašto je Jaša Tomić ubio Miše Dimitrijevića i kaže da ga je ubio posle teških uvreda Jašine supruge, javno objavljujući njena ljubavna pisma i javno vređajući Jašu Tomića. Niko da shvati da je to bio vek kada se dostojanstvo i čast supruge branila dvobojima i ubistvima.

Pravnik iz Budimpešte, dr Samuel Blajer, takođe Mađar „izraelske vere" u svojoj brošuri o Jaši Tomiću piše i smatra ga pristalicom Aristotelove i Demokritove škole na koga su poseban uticaj imala dela Dostojevskog i Zole. A borba protiv jevrejskog kapitala, zelenašenja, kao i antisemitizam Jaše Tomića protumačen je klasnim motivima i od komunističke i od socijalističke propagande. 

Da bi se bolje shvatio milje međunacionalnih odnosa u bivšoj Austro-Ugarskoj postavio bih na kraju i jedno pitanje: Da li je Jaroslav Hašek bio antisemita svojim romanom „Dobri vojnik Švejk"?

Prikazao je pijanog rimokatoličkog sveštenika Kaca, pokrštenog Jevrejina, sa flašom rakije u džepu kako pokušava da blagoslovi vojnike koji polaze na front. Ili, kada Švejk u Galiciji hoće da čvaka pečenu gusku dok mu ortodoksna Jevrejka brani jer ako gusku takne hrišćanin moraće da peče drugu. Da li je Stanislav Vinaver (Jevrejin) bio antisemita kada je preveo ovu knjigu?

Spomenik Jaši Tomiću je podigao srpski narod za ono što je on za taj svoj srpski narod učinio. Kako uopšte, Efraim Zurof, koji se bori za svoj narod može da smatra Jašu Tomića ne manje opasnim od Ajhmana? Kako može da mu smeta spomenik Jaši Tomiću u Novom Sada a ne smetaju mu Ezra Paund ili Čarls Lindberg da putuje u SAD.

  Štampa